Na ziemi niczyjej - Anna Brzezińska, Grzegorz Wiśniewski

Wojna zostawia trwały ślad w psychice człowieka. I to nie tylko osoby biorącej w niej udział, ale także jej bliskich. Jednakże to szczególnie żołnierze narażeni są na niemalże całkowitą utratę własnego człowieczeństwa. Doświadczenia wojenne budzą w ludziach bestię, z której istnienia zdajemy sobie sprawę dopiero w chwili śmiertelnego zagrożenia. W sytuacjach beznadziejnych, zupełnie bez wyjścia, tylko zwierzęcość może uratować przed utratą zmysłów. Szczególnie gdy trafi się misja w pobliżu lub – co najgorsze – na ziemi niczyjej.

Dziwaczne to miejsce. Przestrzeń bez reguł i zasad, otoczona bezprawiem bitwy, naznaczona zasiekami, minami, lejami po bombach i trupami tych, którzy ośmieli się wtargnąć w odwiecznie nieruchomy krajobraz. W ziemię niczyją wsiąka zarówno krew poległych, jak i historie ich dotychczasowych zmagań na polu bitwy. Jak dobrze, że ktoś postanowił je przywołać, nawet jeśli zrobił to częściowo pod postacią fikcji.

Książce Anny Brzezińskiej i Grzegorza Wiśniewskiego należał się ten nieco patetyczny wstęp. Przede wszystkim po to, by postawić wyraźną granicę między pierwszym tomem serii „Wielka Wojna” – „Za króla, ojczyznę i garść złota” – a drugim, czyli najnowszym – „Na ziemi niczyjej”. Tym razem, w przeciwieństwie do poprzedniej historii, czytelnik nie zapozna się z ironicznie i kpiarsko zarysowanymi przygodami nieposłusznych drużyn. Kolejna część trylogii przynosi posępny, ciężki emocjonalnie i naznaczony przeraźliwym realizmem (zwłaszcza w przedstawianiu ludzi w sytuacjach zagrożenia) klimat.

W skład tomu wchodzą trzy historie.

„Chwała ogrodów” – pisana przez autorów wspólnie – w której ziemia niczyja przybiera obraz rodem z koszmarnego snu połączonego z piekłem w ujęciu dantejskim. Pośród chaosu walk podstarzały korespondent wojenny Rylan próbuje odnaleźć swojego jedynego syna. Oboje z żoną starają się pogodzić ze stratą kolejnego dziecka, jednakże bezpański pas bitewnej ziemi pozostaje niewzruszony na rozpaczliwe nawoływania rodziców...

Kolejny tekst – „Śpiew nad otchłanią” Grzegorza Wiśniewskiego – opowiada historię Johanna, weterana wojny pozycyjnej, który po pobycie na oddziale zamkniętym próbuje powrócić do stanu sprzed wojny. Kiedy, podobnie jak inni, cieszył się życiem i nie znał okropności bitew. Niestety, nie wszystko układa się po jego myśli i dlatego nawet pośród oceanu usłyszy głos, który zawiódł innych prosto w ramiona otchłani.

I wreszcie tekst będący tytułem zbioru – „Ziemia niczyja” – jego akcja rozgrywa się w trakcie bitwy pod Passchendaele, zwanej także trzecią bitwą pod Ypres. Uwikłane w wojnę, starające się pozostać neutralnymi wobec konfliktu beginki strzegą pewnej tajemnicy. Za pomocą krosien tkają gobeliny, które mają pomóc w podtrzymaniu spokoju wokół zgromadzenia. Jednakże jak można mówić o spokoju, gdy wokoło trwają walki? Okazuje się, że wojna nie jest jedynym, czego należy się obawiać.

Przyznam szczerze, że właśnie taki rodzaj fantastyki niezwykle mi odpowiada. Podczas lektury odniosłem wrażenie, jakby cechy istotnie łączące zawartość tomu ze wspomnianym gatunkiem były jedynie pretekstem (zwłaszcza że każdy tekst opatrzono przypisem końcowym w postaci faktów, które zainspirowały autorów) do snucia rozważań na temat wpływu wojny na człowieka. Mógłbym nawet pokusić się o wielkie „C” w powyższym zdaniu, ponieważ nie można odmówić autorom umiejętności portretowania sylwetek naprawdę różnorodnych. Od rodziców ciężko przeżywających stratę dzieci, przez doskonale dających sobie radę na polach walki, twardych wojaków, aż do tych nielicznych, których bitewne przygody zakończyły się w szpitalu psychiatrycznym. Innymi słowy –mnogość ludzkich istnień połączonych jedną skazą. Wielką Wojną.

Przeczytałem z zapartym tchem i bezczelnie krzyknę: Więcej!

Ale cóż... Trzecia część dopiero w przygotowaniu. Pozostaje tylko uzbroić się w cierpliwość.